Tescil edilmiş bir markanın, tescil şartlarını baştan taşımadığının anlaşılması hâlinde mahkeme kararıyla sicilden silinmesi markanın hükümsüzlüğü kurumuyla mümkündür. 6769 sayılı SMK m. 25, hükümsüzlük hâllerini düzenler ve bu hâller arasında en güçlü dayanaklardan biri kötüniyetli tescildir. Bu yazıda hükümsüzlük davasının şartlarını, kötüniyet kavramını, 5 yıllık hak düşürücü sürenin istisnasını ve sessiz kalma yoluyla hak kaybını Yargıtay kararları ışığında ele alıyoruz. Konunun sözleşmesel ve ticari boyutu için marka hukuku ve ticaret ve şirketler hukuku sayfalarımızdan yararlanabilirsiniz.
Hükümsüzlük ile İptal Arasındaki Fark
Hükümsüzlük, markanın tescil anındaki bir sakatlığa dayanır ve kural olarak geçmişe etkili sonuç doğurur; yani marka baştan itibaren hiç tescil edilmemiş sayılır. İptal ise tescilden sonra ortaya çıkan bir nedene (örneğin kullanılmama) dayanır ve ileriye etkili sonuç doğurur. Hükümsüzlük davaları Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerinde görülür ve bu davada TÜRKPATENT taraf gösterilmez.
Kötüniyetli Tescil ve Dürüstlük Kuralı
Kötüniyetli tescil; bir kişinin, başkasının markasından haksız yararlanmak, onu engellemek veya piyasada karışıklık yaratmak amacıyla marka başvurusu yapmasıdır. Yargıtay, kötüniyetin Türk Medeni Kanunu m. 2’de düzenlenen dürüstlük kuralına aykırılık oluşturduğunu kabul eder. Günümüzün teknik şartlarında, aynı sektörde faaliyet gösteren bir tacirin, sektörünün tanınmış markalarından habersiz olması hayatın olağan akışına aykırı sayılır; bu nedenle tanınmış markanın aynısının veya benzerinin tescili kuvvetli bir kötüniyet karinesi doğurabilir.
5 Yıllık Hak Düşürücü Süre ve Kötüniyet İstisnası
Nispi ret nedenlerine dayalı hükümsüzlük davaları, kural olarak markanın tescil tarihinden itibaren 5 yıllık hak düşürücü süre içinde açılmalıdır. Ancak Yargıtay’ın istikrarlı içtihadına göre bu süre kötüniyetli tescillerde uygulanmaz. Kötüniyetle marka tescil eden kişinin, bu hukuka aykırı eyleminden doğan bir süre korumasından yararlanması hukukun ruhuna aykırı görülmüştür. Nitekim Yargıtay 11. HD, E. 2023/6469 sayılı kararında, kötüniyetli tescil hâlinde 5 yıllık hak düşürücü sürenin işlemeyeceğini ve hükümsüzlük davasının süreye bağlı olmaksızın açılabileceğini teyit etmiştir.
Sessiz Kalma Yoluyla Hak Kaybı (SMK m. 25/6)
SMK m. 25/6 uyarınca, marka sahibi sonraki tarihli bir markanın kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde birbirini izleyen beş yıl boyunca sessiz kalmışsa, bu markayı hükümsüzlük gerekçesi olarak ileri süremez. Ancak bu istisnanın da bir istisnası vardır: sonraki tarihli tescil kötüniyetli ise, sessiz kalma yoluyla hak kaybı savunması işlemez. Yargıtay 11. HD, E. 2024/3572 sayılı kararında, ilk derece mahkemesinin kötüniyeti ispatlamış olmasının, otomatik olarak sessiz kalmaya dayalı hak kaybı savunmasını çürüttüğünü kabul etmiştir. Bu davalarda uzlaşma yollarının değerlendirilmesi için alternatif uyuşmazlık çözüm yolları da gündeme gelebilir.
Tescil kayıtları, itiraz ve YİDK süreçleri için TÜRKPATENT↗ resmi kaynaktır.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Hükümsüzlük davasını kim açabilir? Menfaati bulunanlar, Cumhuriyet savcıları ve ilgili kamu kurumları; nispi ret nedenlerinde ise özellikle önceki hak sahipleri dava açabilir.
Kötüniyetli tescilde süre sınırı var mı? Hayır. Yargıtay’a göre kötüniyetli tescile karşı hükümsüzlük davası süreye bağlı olmaksızın açılabilir.
Sessiz kalma her davada geçerli mi? Hayır. Sessiz kalma yoluyla hak kaybı kural olarak nispi ret nedenlerinde uygulanır ve kötüniyetli tescilde işlemez.
Hükümsüzlük kararı ne zaman etkili olur? Kural olarak geçmişe etkilidir; marka baştan itibaren hükümsüz sayılır ve karar kesinleşince sicilden terkin edilir.
Sonuç
Markanın hükümsüzlüğü davaları; kötüniyetin ispatı, hak düşürücü sürenin hesabı ve sessiz kalma savunmasının değerlendirilmesi bakımından titiz bir hukuki çalışma gerektirir. Doğru dayanak ve delillerle yürütülmeyen bir dava, hak kaybıyla sonuçlanabilir. Bu nedenle hükümsüzlük süreçlerinde marka hukuku ve dava ve uyuşmazlık çözümüalanında destek alınması önerilir. Dosyanıza özel değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Özdemir Avukatlık & Arabuluculuk Bürosu
İşbu çalışma içerisinde yer alan değerlendirmeler hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Ayrıca zaman içinde mevzuatta olabilecek değişiklikler nedeniyle güncel durumu yansıtmayabilecektir. Bu sebeple paylaşılan değerlendirmelerden ötürü Özdemir Avukatlık Bürosu sorumluluk kabul etmez. Paylaşıma konu çalışma kapsamındaki soru ve sorunlarınız bakımından hukuki danışman görüşü alınması tavsiye olunur.