Bir markanın ayırt edici gücü, onu başka teşebbüslerin mal ve hizmetlerinden ayıran en temel değerdir. Bu değerin izinsiz kullanılması marka hakkına tecavüz oluşturur ve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) kapsamında hukuki ve cezai yaptırımlara tabidir. Tecavüzün belirlenmesinde Yargıtay’ın onlarca yıldır istikrarla uyguladığı temel ölçüt ise karıştırılma ihtimali (iltibas)’dir. Bu yazıda iltibas kavramını, SMK m. 7 kriterlerini, tecavüzün sonuçlarını ve konuya ilişkin Yargıtay kararlarını ele alıyoruz. Konunun daha geniş çerçevesi için marka hukukuve fikri mülkiyet hukuku sayfalarımız yol gösterici olabilir.
Karıştırılma İhtimali (İltibas) Nedir?
Karıştırılma ihtimali; bir işaretin, tescilli bir markayla görsel, işitsel veya anlamsal benzerliği nedeniyle, halk nezdinde iki işaretin aynı işletmeye ait olduğu ya da işletmeler arasında idari-ekonomik bir bağ bulunduğu izlenimi yaratmasıdır. SMK m. 7 uyarınca marka sahibi, izni olmaksızın markasıyla aynı veya benzer işaretlerin, aynı ya da benzer mal ve hizmetlerde karıştırılma ihtimali doğuracak şekilde kullanılmasını önleme hakkına sahiptir. Önemli olan fiili bir karışıklığın gerçekleşmesi değil, karışıklık ihtimalinin bulunmasıdır.
Yargıtay’ın Değerlendirmede Kullandığı Ölçütler
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, iltibas değerlendirmesini bütünsel bir bakışla yapar. Bu değerlendirmede işaretler arasındaki görsel, işitsel ve anlamsal benzerlik ile markaların tescilli olduğu mal veya hizmet sınıflarının aynı veya benzer olup olmadığı birlikte incelenir. Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımına göre, ortalama tüketici markayı bir bütün olarak algılar ve ayrıntıları karşılaştırmaz; bu nedenle markanın esaslı (baskın) unsurubelirleyicidir. Nitekim Yargıtay 11. HD, E. 2023/5001, K. 2024/1953 sayılı kararında, markanın esaslı unsurları karıştırılmaya elverişliyse, ayırt edici niteliği düşük ek ibarelerin dahi karıştırılma ihtimalini ortadan kaldırmayacağına hükmetmiştir.
Ticaret Unvanının Markasal Kullanımı
Uygulamada sık karşılaşılan bir sorun, bir ticaret unvanının veya alan adının marka gibi kullanılmasıdır. Yargıtay, bir ticaret unvanının yalnızca resmi belgelerde ve sicilde kullanılmasını kural olarak tecavüz saymaz. Ancak unvanda yer alan ayırt edici ibarenin ürün ambalajlarında, kataloglarda, tabelalarda, sosyal medyada veya alan adında marka gibi kullanılması ve bunun tüketici nezdinde karıştırılma ihtimali yaratması hâlinde marka hakkına tecavüz ve haksız rekabet doğar. Yargıtay 11. HD, unvanın uzun süre kullanılmış olmasının dahi, markasal kullanımdan doğan tecavüzü meşru hâle getirmeyeceğini vurgulamıştır. Bu tür uyuşmazlıkların rekabet boyutu için rekabet hukuku ve ticaret ve şirketler hukuku alanlarımız da devreye girer.
Tecavüzün Sonuçları: Men, El Koyma ve Tazminat
Marka hakkına tecavüz hâlinde marka sahibi; tecavüzün tespitini, durdurulmasını (men) ve önlenmesini, taklit ürünlere el konulmasını, maddi ve manevi tazminat ile itibar tazminatını talep edebilir. Yargıtay, maddi tazminatın ispatının güç olduğu hâllerde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 50 uyarınca hâkimin hakkaniyete uygun bir tazminata hükmedebileceğini kabul etmektedir. Tazminatın hesabı, marka sahibinin talebine göre yoksun kalınan kazanç, lisans bedeli veya tecavüz edenin elde ettiği net kazanç üzerinden yapılabilir. Tazminat sürecinin genel esasları için tazminat hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Güncel mevzuat ve tescil işlemleri için Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT)↗ resmi kaynaktır.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Marka tescilli değilse tecavüz davası açabilir miyim? Kural olarak SMK korumasından tescilli markalar yararlanır; ancak önceye dayalı gerçek hak sahipliği ve haksız rekabet hükümleri belirli koşullarda tescilsiz işaret sahibine de koruma sağlayabilir.
İki marka farklı sınıflarda tescilliyse yine iltibas olur mu? Kural olarak mal/hizmet sınıfının aynı veya benzer olması aranır. Ancak tanınmış markalarda farklı sınıflarda dahi koruma gündeme gelebilir.
Sosyal medyadaki kullanım tecavüz sayılır mı? Evet. Yargıtay içtihatlarına göre sosyal medya hesaplarında yapılan markasal kullanımlar da tecavüz davasına konu olabilir.
Dava açmadan önce ne yapılmalı? Tecavüzün tespiti, delillerin (ekran görüntüsü, fatura, ürün örneği) toplanması ve gerektiğinde ihtiyati tedbir talebi önem taşır.
Sonuç
Marka hakkına tecavüz davaları; iltibasın bütünsel değerlendirmesi, esas unsurun tespiti, sınıf benzerliği ve tazminatın hesabı nedeniyle teknik bir uzmanlık alanıdır. Yanlış kurgulanan bir dava, hak kaybına ve yargılama giderlerine yol açabilir. Bu nedenle tecavüz iddiası ve savunma aşamasında marka hukuku ile dava ve uyuşmazlık çözümü alanında destek alınması önerilir. Dosyanıza özel değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Özdemir Avukatlık & Arabuluculuk Bürosu
İşbu çalışma içerisinde yer alan değerlendirmeler hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Ayrıca zaman içinde mevzuatta olabilecek değişiklikler nedeniyle güncel durumu yansıtmayabilecektir. Bu sebeple paylaşılan değerlendirmelerden ötürü Özdemir Avukatlık Bürosu sorumluluk kabul etmez. Paylaşıma konu çalışma kapsamındaki soru ve sorunlarınız bakımından hukuki danışman görüşü alınması tavsiye olunur.