Anlaşmalı boşanma davası, en az bir yıl sürmüş evliliklerde eşlerin boşanma ve sonuçları üzerinde uzlaşarak evliliği çoğunlukla tek duruşmada sona erdirdikleri yoldur. Türk Medeni Kanunu m. 166/3’te düzenlenir. Şartlar gerçekleştiğinde evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul edilir ve ayrıca ispat aranmaz.
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, eksik veya belirsiz bir protokolle duruşmaya girilmesidir; hâkim protokolü uygun bulmazsa boşanmaya anlaşmalı olarak karar verilemez. Ayrıca 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun, boşanmayla bağlantılı mal rejimi taleplerinin dava şeklini değiştirmiştir. Aşağıda şartları, protokolün içeriğini ve süreci adım adım ele alıyoruz.
Anlaşmalı Boşanmanın Dört Şartı (TMK m. 166/3)
- Bir yıllık evlilik süresi: Evlenme tarihinden dava tarihine kadar en az bir yıl geçmiş olmalıdır.
- Ortak başvuru veya kabul: Eşler mahkemeye birlikte başvurmalı ya da bir eşin açtığı davayı diğeri kabul etmelidir.
- Bizzat dinlenme: Hâkim tarafları duruşmada bizzat dinlemeli ve iradelerini serbestçe açıkladıklarına kanaat getirmelidir. Bu nedenle tarafların duruşmada hazır bulunması zorunludur; vekil beyanı yeterli değildir.
- Protokolün uygun bulunması: Hâkim, boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Hâkim gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; bu değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir.
Uygulama notu: Evlilik bir yılı doldurmadan açılan davada TMK m. 166/3 uygulanamaz. Taraflar anlaşmış olsa dahi dava genel boşanma sebebine göre görülür ve evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının ispatı gerekir. Taraflardan birinin hüküm verilmeden önce anlaşmadan dönmesi hâlinde de dava çekişmeli olarak devam eder.
Boşanma Protokolünde Neler Yer Almalı?
Protokol, boşanmanın tüm sonuçlarını açık ve uygulanabilir biçimde düzenlemelidir. Belirsiz ifadeler, boşanmadan sonra yeni davalara yol açan en yaygın nedendir.
| Konu | Protokolde yazılması gereken | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Velayet | Çocuğun velayetinin hangi ebeveynde kalacağı | Ortak velayet, tarafların anlaşması ve çocuğun üstün yararına uygun olması hâlinde Yargıtay uygulamasında kabul edilebilmektedir |
| Kişisel ilişki | Hafta sonu, bayram ve tatil günleri, saatler, teslim yeri | Genel ifade yerine somut takvim yazılmalıdır |
| İştirak nafakası | Aylık tutar, ödeme günü ve yıllık artış yöntemi | Artış yöntemi yazılmazsa her artış için ayrı dava gerekir |
| Yoksulluk nafakası | Talep olup olmadığı, varsa tutarı | Talep yoksa bu husus açıkça yazılmalıdır |
| Maddi ve manevi tazminat | Karşılıklı talep olup olmadığı | Ödeme varsa tutar ve vade belirtilmelidir |
| Mal rejimi ve ziynet | Taşınmaz, araç, birikim ve ziynetlerin kimde kalacağı | Genel “başka talep yoktur” ifadesi mal rejimi alacaklarından feragat sayılmayabilir; tasfiye istenmiyorsa açıkça yazılmalıdır |
|
Yargılama gideri ve vekâlet ücreti |
Giderlerin kimde kalacağı | Karşılıklı vekâlet ücreti talep edilmeyeceği belirtilmelidir |
7589 Sayılı Kanun ile Ne Değişti?
- Belirsiz alacak davası kaldırıldı: HMK m. 107 yürürlükten kalktı. Protokolde tasfiye edilmeyen katılma alacağı, değer artış payı veya ziynet talepleri artık kısmi dava olarak açılır ve HMK m. 109/4 uyarınca bir defaya mahsus talep artırımı yapılır.
- Duruşmalar arası süre: HMK m. 147/3 uyarınca duruşmalar arası süre kural olarak üç ayı geçemez. Bu kural özellikle anlaşmalı davanın çekişmeliye dönüştüğü dosyalarda önem taşır.
- Arabuluculuk: Boşanmada zorunlu arabuluculuk getirilmemiştir. Boşanma ve velayet arabuluculuğa elverişli değildir; mali sonuçlar konusunda ise ihtiyari arabuluculuk mümkündür.
Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma Arasındaki Farklar
| Kriter | Anlaşmalı boşanma | Çekişmeli boşanma |
|---|---|---|
| Evlilik süresi | En az bir yıl | Şart yok |
| İspat | Gerekmez | Boşanma sebebi ispat edilmelidir |
| Duruşma sayısı | Çoğunlukla tek duruşma | Tanık ve bilirkişi aşamalarıyla birden çok duruşma |
| Kusur tartışması | Yapılmaz | Tazminat ve nafaka bakımından belirleyicidir |
| Sonuçları kim belirler | Taraflar, hâkimin onayıyla | Mahkeme |
Çekişmeli sürecin ayrıntısı için bkz. Medeni Kanundaki genel boşanma sebepleri ve özel boşanma sebepleri.
Süreç Nasıl İşler? Adım Adım
- Protokolün hazırlanması: Velayet, nafaka, kişisel ilişki ve mali sonuçlar yazılı hâle getirilir ve taraflarca imzalanır.
- Dava açılması: Dava dilekçesi ve protokol, TMK m. 168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturdukları yer aile mahkemesine sunulur.
- Harç ve gider avansı: Başvuru harcı ve tebligat giderleri yatırılır.
- Duruşma: Taraflar bizzat dinlenir, protokol okunur ve hâkim uygun bulursa boşanmaya karar verir.
- Gerekçeli kararın tebliği: Karar taraflara tebliğ edilir.
- Kesinleşme: Tebliğden itibaren iki haftalık istinaf süresi beklenir. Tarafların istinaf hakkından feragat etmesi hâlinde karar daha erken kesinleşir.
- Nüfus kaydı: Kesinleşen karar mahkemece nüfus müdürlüğüne bildirilir ve medeni hâl güncellenir.
Sıkça Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanmada avukat zorunlu mu? Hayır. Ancak protokolün eksiksiz hazırlanması, ileride açılabilecek nafaka ve mal rejimi davalarını önler. Aynı avukat iki eşi birlikte temsil edemez; her eş kendi avukatıyla temsil edilebilir.
Eşlerden biri duruşmaya gelmezse ne olur? Hâkim tarafları bizzat dinlemek zorunda olduğundan anlaşmalı boşanmaya karar verilemez. Duruşma ertelenir veya dava çekişmeli olarak devam eder.
Protokol duruşmada değiştirilebilir mi? Evet. Hâkim çocuğun üstün yararı veya hakkaniyet gereği değişiklik önerebilir; taraflar kabul ederse boşanmaya değişen protokolle karar verilir.
Boşanan kadın hemen evlenebilir mi? TMK m. 132 uyarınca evliliğin sona ermesinden itibaren 300 günlük bekleme süresi vardır. Kadının önceki eşinden gebe olmadığı tıbben belgelenirse mahkeme bu süreyi kaldırabilir.
Boşandıktan sonra velayet veya nafaka değiştirilebilir mi? Evet. Koşulların önemli ölçüde değişmesi hâlinde velayetin değiştirilmesi ya da nafakanın artırılması veya azaltılması için yeniden dava açılabilir. Yoksulluk nafakasındaki güncel gelişmeler için bkz. Süresiz nafaka ve AYM kararı.
İlgili yazılar:
Kanun metinleri için Mevzuat Bilgi Sistemi, içtihat taraması için Yargıtay Karar Arama kullanılabilir.
Özdemir Avukatlık & Arabuluculuk Bürosu
İşbu çalışma içerisinde yer alan değerlendirmeler hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Ayrıca zaman içinde mevzuatta olabilecek değişiklikler nedeniyle güncel durumu yansıtmayabilecektir. Bu sebeple paylaşılan değerlendirmelerden ötürü Özdemir Avukatlık Bürosu sorumluluk kabul etmez. Paylaşıma konu çalışma kapsamındaki soru ve sorunlarınız bakımından hukuki danışman görüşü alınması tavsiye olunur. Boşanma protokolünüzün hazırlanması için bizimle iletişime geçin.