Bir yakınımızın veya iş ortağımızın banka kredisine kefil olmak, çoğu zaman “imza atmaktan ibaret” bir işlem gibi görülür. Ancak asıl borçlu krediyi ödemediğinde banka, doğrudan kefile başvurmakta; kefilin maaşına, hesaplarına ve taşınmazlarına haciz konulabilmektedir. Banka kredisinde kefalet, banka ve finans hukukunda en çok uyuşmazlık yaşanan konuların başında gelmektedir.
Bununla birlikte kanun koyucu, kefili korumak için kefalet sözleşmesini sıkı şekil şartlarına bağlamıştır. Bu şartlara uyulmadan yapılan kefalet kesin hükümsüzdür ve kefili bağlamaz. Bu yazıda kefilin sorumluluğunu, kefaletin geçerlilik şartlarını ve kefilin başvurabileceği savunmaları ele alıyoruz.
Kefalet Sözleşmesinin Geçerlilik Şartları
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 583 uyarınca kefalet sözleşmesinin geçerli olabilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir:
- Sözleşmenin yazılı şekilde yapılması,
- Kefilin sorumlu olacağı azami miktarın belirtilmesi,
- Kefalet tarihinin belirtilmesi,
- Kefilin azami miktarı, kefalet tarihini ve varsa müteselsil kefil olduğunu kendi el yazısıyla yazması.
Uygulamada bankaların matbu kefalet sözleşmelerinde azami miktarın veya “müteselsil kefil” ibaresinin kefilin el yazısıyla yazılmadığı, boş bırakılıp sonradan doldurulduğu durumlarla sıkça karşılaşılmaktadır. Bu eksiklikler kefaleti geçersiz kılar. Geçersizlik, mahkemece re’sen gözetilir.
Eş Rızası Şartı ve İstisnaları
TBK m. 584 uyarınca evli bir kişi, mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı bulunmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça, ancak eşinin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Rıza, sözleşmenin kurulmasından önce veya en geç kurulması anında verilmelidir. Eşin rızası alınmadan yapılan kefalet geçersizdir.
6455 sayılı Kanun ile eklenen istisnalar uyarınca şu durumlarda eş rızası aranmaz:
- Ticaret siciline kayıtlı bir ticari işletmenin sahibi veya bir ticaret şirketinin ortağı ya da yöneticisi tarafından işletme veya şirketle ilgili verilen kefaletler,
- Esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı kişilerce mesleki faaliyetleriyle ilgili verilen kefaletler,
- 5570 sayılı Kanun kapsamındaki kamu bankalarınca verilen faiz destekli krediler ile tarım kredi ve esnaf kefalet kooperatiflerine ilişkin kefaletler.
Bu istisnalar dar yorumlanır. Örneğin şirket ortağının, ortağı olmadığı başka bir şirketin kredisine kefil olması hâlinde eş rızası aranır.
Adi Kefalet ile Müteselsil Kefalet Arasındaki Fark
| Adi kefalet | Müteselsil kefalet | |
| Bankanın kefile başvurması | Kural olarak borçlu hakkında kesin aciz belgesi alınmış olmalı (TBK m. 585) | Borçlu temerrüde düşüp ihtar sonuçsuz kalınca doğrudan kefile başvurulabilir |
| Uygulamadaki yaygınlık | Nadir | Banka kredilerinde neredeyse her zaman |
| Rehin varsa | Önce rehnin paraya çevrilmesi gerekir | Kural olarak önce rehnin paraya çevrilmesi gerekir (TBK m. 586) |
Banka kredilerinde kefaletin hemen hemen tamamı müteselsil kefalettir. Ancak müteselsil kefalette dahi kredi ipotek veya rehinle güvence altına alınmışsa, banka kural olarak önce rehni paraya çevirmek zorundadır.
Kefilin Sorumluluğunun Sınırları
- Kefil, sözleşmede yazılı azami miktarla sınırlı sorumludur; faiz ve masraflar da bu sınırın içindedir.
- Gerçek kişilerin verdiği kefalet, TBK m. 598 uyarınca her durumda on yıl geçmekle sona erer.
- Kefil, asıl borçlunun sahip olduğu def’ileri bankaya karşı ileri sürebilir.
- Kefil borcu ödediğinde, ödediği oranda bankanın haklarına halef olur ve asıl borçluya rücu edebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kefil olduğum kredi yapılandırıldıysa sorumluluğum devam eder mi?
Kefilin yazılı onayı olmadan yapılan ve kefilin sorumluluğunu ağırlaştıran değişiklikler kefili bağlamaz. Yapılandırma sözleşmesinin ayrıca incelenmesi gerekir.
Azami miktar yazılmayan kefalet geçerli midir?
Hayır. Azami miktarın kefilin el yazısıyla yazılmaması kefaleti geçersiz kılar.
Eşimin kredisine kefil olurken onun rızası gerekir mi?
Asıl borçlunun eşin kendisi olduğu durumda eş rızasının aranmayacağı yönünde görüşler bulunmakla birlikte konu tartışmalıdır. En güvenli yol, rızanın yazılı olarak alınmasıdır.
Banka beni borçludan önce takip edebilir mi?
Müteselsil kefalette, asıl borçlu temerrüde düşüp ihtar sonuçsuz kaldığında banka doğrudan kefile başvurabilir. Ancak kredi rehinle güvence altındaysa önce rehin paraya çevrilmelidir.
Kefaletin geçersizliğini nasıl ileri sürerim?
İcra takibinde ödeme emrine süresinde itiraz ederek veya menfi tespit davası açarak geçersizlik ileri sürülebilir. Süreler kısa olduğundan gecikmeden hukuki destek alınmalıdır.
İlgili yazılar
- İnternet Bankacılığı Dolandırıcılığı: Bankanın Sorumluluğu ve Paranın İadesi
- Kredi Masrafları, Erken Ödeme ve Sigorta Dayatması: Bankadan Hangi Ücretler Geri Alınabilir?
- Maaş Hesabına Banka Blokesi ve Kesinti: Banka Kredi Borcu İçin Maaşınıza El Koyabilir mi?
İşbu çalışma içerisinde yer alan değerlendirmeler hukuki tavsiye niteliği taşımamakta olup yayım tarihindeki mevzuat ve içtihatlar esas alınarak hazırlanmıştır. Mevzuat ve içtihatlarda zaman içinde değişiklik olabileceğinden, somut uyuşmazlığınız için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.
Kefalet sözleşmenizin geçerliliğinin ve sorumluluk sınırlarınızın değerlendirilmesi için iletişim sayfamız üzerinden bizimle irtibata geçebilirsiniz.