Ticari davalarda arabuluculuk, 7155 sayılı Kanun ile Türk Ticaret Kanunu’na eklenen 5/A maddesiyle 1 Ocak 2019 tarihinden itibaren zorunlu hâle gelmiştir. Belirli ticari uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurmuş olmak bir dava şartıdır; bu şart yerine getirilmeden açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir.
Şirketler hukukundan doğan uyuşmazlıkların bir kısmı bu kapsamda, bir kısmı ise kapsam dışındadır. Bu ayrımı doğru yapmak, hem gereksiz zaman kaybını hem de davanın usulden reddini önler.
Kapsam: Hangi Davalarda Arabuluculuk Zorunlu?
TTK m. 5/A’nın 1 Eylül 2023’te yürürlüğe giren güncel hâli uyarınca; Kanun’un 4. maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar para olan:
- alacak
- tazminat
- itirazın iptali
- menfi tespit
- istirdat
davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
İlk düzenlemede yalnızca “alacak ve tazminat” talepleri kapsamdayken, 2023 değişikliğiyle icra hukukundan doğan itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsama alınmıştır. Bu, uygulamada özellikle itirazın iptali davaları bakımından köklü bir değişikliktir. Değişikliğin metnine Resmî Gazete arşivinden ulaşabilirsiniz.
Üç Şartın Birlikte Gerçekleşmesi Gerekir
- Uyuşmazlık mutlak veya nispi ticari dava niteliğinde olmalı,
- Talep, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan yukarıdaki dava türlerinden biri olmalı,
- Taraflar uyuşmazlık konusu üzerinde serbestçe tasarruf edebilmeli (özel bir tahkim zorunluluğu bulunmamalı).
Şirketler Hukukunda Kapsam İçi ve Kapsam Dışı Davalar
| Dava | Dava şartı arabuluculuk | Gerekçe |
|---|---|---|
| Ayrılma akçesinin tahsili | ✅ Tabidir | Parasal alacak talebi |
| Kâr payı (temettü) alacağı | ✅ Tabidir | Parasal alacak talebi |
| Müdür/yönetim kurulu sorumluluk davası (tazminat) | ✅ Tabidir | Tazminat talebi |
| Ticari satımdan doğan alacak, cari hesap | ✅ Tabidir | Parasal alacak talebi |
| Ticari alacakta itirazın iptali | ✅ Tabidir | 2023 değişikliğiyle kapsama alındı |
| Genel kurul kararının iptali | ❌ Tabi değil | İnşai dava, parasal talep yok |
| Haklı sebeple fesih | ❌ Tabi değil | İnşai dava |
| Ortaklıktan çıkma / çıkarılma | ❌ Tabi değil | İnşai dava |
| Özel denetçi atanması, kayyum atanması | ❌ Tabi değil | Çekişmesiz yargı / talep işi |
| Kıymetli evrakın iptali | ❌ Tabi değil | Çekişmesiz yargı işi |
Dikkat: İnşai dava ile parasal talebin birlikte ileri sürüldüğü davalarda, parasal talep bakımından arabuluculuk şartı aranır. Bu nedenle karma taleplerde dilekçeyi kurgulamadan önce ayrım yapılmalıdır.
Ayrıca 6325 sayılı Kanun’a 7445 sayılı Kanun ile eklenen 18/B maddesi uyarınca, taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda da dava şartı arabuluculuk getirilmiştir. Bu düzenleme ticari nitelikte olmasa da şirket ortaklarının paylı mülkiyet uyuşmazlıklarında sıkça karşımıza çıkar.
Süreç Nasıl İşler?
1. Başvuru. Karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yerdeki adliyede bulunan arabuluculuk bürosuna başvurulur. Başvuru, UYAP veya e-Devlet üzerinden de yapılabilir.
2. Arabulucunun görevlendirilmesi. Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir. Taraflar anlaşarak listeden başka bir arabulucuyu da belirleyebilir.
3. Süre. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde süreci sonuçlandırır. Zorunlu hâllerde bu süre en fazla iki hafta uzatılabilir.
4. Toplantılar. Taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir.
5. Son tutanak. Süreç anlaşma veya anlaşmama ile sonuçlanır ve son tutanak düzenlenir.
Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler, arabuluculuk bürosuna başvuru tarihinden son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar işlemez. Bu, davacı için önemli bir güvencedir.
Güncel ücret tarifeleri ve başvuru formları için Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı sitesini inceleyebilirsiniz.
Son Tutanak Neden Bu Kadar Önemli?
Anlaşmama hâlinde düzenlenen son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneği, dava dilekçesine eklenmek zorundadır (6325 sayılı Kanun m. 18/A).
Eklenmemesi hâlinde mahkeme, davacıya bir haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde de sunulmazsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.
Reddedilen dava için yeniden arabuluculuğa başvurup dava açmak mümkündür; ancak bu, zaman ve masraf kaybı anlamına gelir ve karşı taraf lehine vekâlet ücretine hükmedilmesine yol açar.
Toplantıya Katılmamanın Sonuçları
Geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf aleyhine, önceki düzenlemede davayı kazansa dahi yargılama giderlerinin tamamına hükmedilmesi öngörülüyordu. Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararının ardından bu ağır yaptırım kaldırılmıştır.
Bununla birlikte toplantıya katılmamak, uyuşmazlığın erken ve düşük maliyetli çözümü fırsatının kaçırılması anlamına gelir. Anayasa Mahkemesi kararlarına Karar Bilgi Bankası üzerinden ulaşabilirsiniz.
Anlaşma Belgesinin Hukuki Gücü
Taraflar anlaşırsa düzenlenen anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi alınması hâlinde ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan icra takibine konu edilebilir.
Avukatların da imzaladığı anlaşma belgeleri, ayrıca icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Bu, avukatla temsil edilerek yürütülen arabuluculuk süreçlerinin önemli bir pratik avantajıdır.
Ayrıca anlaşma belgesi, uyuşmazlığın kesin çözümünü sağladığından aynı konuda yeniden dava açılması hâlinde dava, kesin hüküm benzeri etkiyle reddedilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Arabuluculuk ücretini kim öder? Anlaşmama hâlinde ilk iki saate kadar olan ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve dava sonunda haksız çıkan taraftan tahsil edilir. İki saati aşan görüşmelerde ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir. Anlaşma hâlinde ücret, tarifeye göre uyuşmazlık konusu tutar üzerinden hesaplanır ve kural olarak taraflarca eşit karşılanır.
Arabuluculuk sürecinde söylenenler davada kullanılabilir mi? Hayır. Gizlilik ilkesi gereği, arabuluculuk sürecinde ileri sürülen görüş, öneri ve kabuller sonraki yargılamada delil olarak kullanılamaz.
Hâlihazırda görülmekte olan davalar için arabuluculuk gerekir mi? Hayır. Dava şartı arabuluculuk, dava açılmadan önceki aşamaya ilişkindir. Görülmekte olan davalarda taraflar isterlerse ihtiyari arabuluculuğa gidebilir.
İhtiyati haciz veya tedbir kararı alabilir miyim? Evet. Arabuluculuk süreci devam ederken ihtiyati haciz veya ihtiyati tedbir talep edilebilir. Bu kararların uygulanması için öngörülen dava açma sürelerinin hesabında arabuluculuk süreci dikkate alınır.
Ortaklığın giderilmesi davasında da arabuluculuk zorunlu mu? Evet. 6325 sayılı Kanun m. 18/B uyarınca ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davalarında da arabuluculuk dava şartıdır.
İlgili yazılar:
- Şirketler hukuku davaları — ana rehber
- Limited şirkette ortaklıktan çıkma ve çıkarılma
- Şirket müdürünün ve yönetim kurulu üyesinin sorumluluğu
Özdemir Avukatlık & Arabuluculuk Bürosu
——————————–
*İşbu çalışma içerisinde yer alan değerlendirmeler hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Ayrıca zaman içesinde mevzuatta olabilecek değişiklikler nedeniyle güncel durumu yansıtmayabilecektir. Bu sebeple paylaşılan değerlendirmelerden ötürü Özdemir Avukatlık Bürosu sorumluluk kabul etmez. Paylaşıma konu çalışma kapsamındaki soru ve sorunlarınız bakımından hukuki danışman görüşü alınması tavsiye olunur. Ticari uyuşmazlığınızın arabuluculuk kapsamına girip girmediğini doğru belirlemek, davanın usulden reddedilmesini önler. Değerlendirme için bizimle iletişime geçin.